Hiện nay, bệnh phong không còn là căn bệnh nguy hiểm như trước, nhưng những di chứng tàn tật để lại vẫn đè nặng lên cuộc sống của người bệnh nếu không được chăm sóc, điều trị đúng phác đồ. Tại Quảng Trị, việc duy trì mạng lưới quản lý, chăm sóc bệnh nhân ngay tại cộng đồng đang mang lại hiệu quả thiết thực, giúp người bệnh xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, qua đó từng bước tiến tới mục tiêu loại trừ bệnh phong bền vững.

Điểm tựa cho người bệnh

Đôi chân không còn lành lặn sau những biến chứng của bệnh phong khiến mỗi bước đi của bà Lý Thị Lành (thôn Hải Thành, xã Diên Sanh) trở nên khó khăn hơn. Mang trong mình căn bệnh suốt hàng chục năm, không lập gia đình, bà Lành từng trải qua quãng thời gian dài sống khép kín. Thế nhưng, nhờ sự đồng hành bền bỉ của đội ngũ y bác sĩ tuyến cơ sở cùng chính quyền địa phương đã giúp bà tìm lại niềm vui cuộc sống, không còn mặc cảm như những ngày đầu phát hiện bệnh.

Đều đặn hằng tháng, cán bộ Trạm Y tế xã Diên Sanh lại đến tận nhà thăm khám, cấp phát thuốc, kiểm tra các vết loét ở bàn tay, bàn chân và hướng dẫn cách chăm sóc, tập phục hồi chức năng.

“Bản thân tôi tuổi đã cao, sức khỏe yếu, việc đi lại, sinh hoạt cũng khó khăn vì di chứng của bệnh phong. May mắn là nhiều năm nay tôi luôn được cán bộ y tế và chính quyền địa phương quan tâm. Định kỳ, các y bác sĩ ở trạm y tế đến động viên, thăm khám, cấp thuốc, hướng dẫn cách chăm sóc, chế độ dinh dưỡng. Sự chăm sóc chu đáo đó giúp tôi yên tâm điều trị, không còn cảm thấy cô đơn hay mặc cảm”, bà Lành cho biết.

Đoàn công tác của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh khám và hướng dẫn cho bệnh nhân chăm sóc tại nhà

Trường hợp của bà Lành là một trong 25 bệnh nhân phong đang được ngành Y tế Quảng Trị quản lý, chăm sóc tàn tật tại cộng đồng. Tại các địa phương, mỗi bệnh nhân đều được lập hồ sơ theo dõi sức khỏe riêng. Không dừng lại ở việc phát thuốc, đội ngũ y tế tuyến cơ sở còn trực tiếp xuống từng hộ gia đình hướng dẫn kỹ thuật phục hồi chức năng, phòng ngừa tàn tật thứ phát… Chính sự chăm sóc tỉ mỉ ấy đã giúp người bệnh duy trì sức khỏe tốt, hạn chế biến chứng, đặc biệt là xóa tan rào cản tâm lý và từng bước hòa nhập cộng đồng.

Thực tế cho thấy, phát hiện sớm chính là “chìa khóa vàng” để hạn chế biến chứng và ngăn ngừa tàn tật do bệnh phong. Tuy nhiên, căn bệnh này thường có thời gian ủ bệnh kéo dài và các triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh da liễu khác. Vì vậy, việc duy trì giám sát, khám phát hiện sớm tại cộng đồng luôn được ngành y tế xác định là nhiệm vụ thường xuyên.

Không để gián đoạn công tác điều trị

Từ đầu năm 2026 đến nay, các trạm y tế trên địa bàn tỉnh đã thực hiện hơn 1.000 lượt khám các bệnh ngoài da, điều trị 723 lượt bệnh da liễu thông thường và không ghi nhận ca mắc phong mới.

Để đạt được kết quả đó, mạng lưới y tế cơ sở đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là lực lượng trực tiếp quản lý bệnh nhân, theo dõi sức khỏe định kỳ, đồng thời phát hiện sớm những trường hợp nghi ngờ ngay tại cộng đồng. 

Bà Phan Thị Hằng, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Diên Sanh, chia sẻ: “Bệnh nhân phong trên địa bàn được lập hồ sơ quản lý, theo dõi sức khỏe định kỳ và hướng dẫn chăm sóc tàn tật tại nhà. Cùng với việc hỗ trợ thuốc, bông băng, cồn sát trùng, trạm thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương và đội ngũ y tế thôn tuyên truyền để người dân nhận biết sớm các dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh phong, chủ động đến cơ sở y tế khám và điều trị. Chúng tôi xác định phát hiện sớm, quản lý chặt chẽ ngay từ cộng đồng là yếu tố quan trọng để từng bước loại trừ bệnh phong”.

Để hỗ trợ cho tuyến cơ sở, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh thường xuyên tổ chức các đợt giám sát. Thông qua các hoạt động này, không chỉ đánh giá hiệu quả quản lý bệnh nhân mà còn rà soát việc triển khai các hoạt động chuyên môn, từ khám phát hiện bệnh mới, chăm sóc tàn tật đến công tác truyền thông phòng, chống bệnh phong. Qua đó kịp thời tháo gỡ những khó khăn, bảo đảm việc chăm sóc người bệnh được thực hiện đồng bộ từ tuyến tỉnh đến cơ sở, nhất là trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Bác sĩ CKI Cao Thị Quyến, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho biết: “Thời gian tới, trung tâm sẽ tiếp tục tăng cường giám sát tại cộng đồng, đẩy mạnh khám phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc bệnh phong, duy trì quản lý, chăm sóc tàn tật và điều trị cho người bệnh theo đúng quy định.

Đồng thời, tiếp tục củng cố năng lực chuyên môn cho y tế cơ sở, tăng cường truyền thông để người dân hiểu đúng về bệnh phong, giảm kỳ thị và chủ động tiếp cận dịch vụ y tế khi có dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, trong quá trình thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chúng tôi đã xây dựng phương án phối hợp nhằm bảo đảm các hoạt động phòng, chống bệnh phong được triển khai xuyên suốt, không bị gián đoạn, hướng tới mục tiêu loại trừ bệnh phong bền vững trên địa bàn tỉnh”.

Bệnh phong ngày nay hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, để giữ vững thành quả đã đạt được, bên cạnh nỗ lực của ngành y tế, cần có sự phối hợp chặt chẽ của chính quyền địa phương và sự đồng hành của người dân trong việc phát hiện sớm, xóa bỏ kỳ thị đối với người mắc bệnh.

Nguyễn Hoài Nam