Thuốc lá luôn là mối nguy hại lớn đối với sức khỏe cộng đồng, gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người dân. Đối mặt với nguy cơ từ khói thuốc, không chỉ là những người hút thuốc, mà còn là những người xung quanh hít phải khói thuốc thụ động. Trước thực trạng này, Ngành Y tế tỉnh Quảng Trị đã và đang đẩy mạnh nhiều hoạt động kiểm soát tác hại thuốc lá, tăng cường tuyên truyền, xây dựng môi trường không khói thuốc và nâng cao ý thức người dân nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Những buổi tuyên truyền trực tiếp tại hộ gia đình góp phần đưa thông điệp PCTHTL đến gần hơn với người dân vùng cao
Tại Bệnh viện Phổi tỉnh Quảng Trị, giữa những tiếng máy thở nơi phòng bệnh là những bệnh nhân đang từng ngày chống chọi với các căn bệnh do thuốc lá gây ra.
Sau nhiều năm hút thuốc lá, ông Nguyễn Quang Trạm bị mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính nặng. Những cơn ho kéo dài, hơi thở khó nhọc khiến ông thấm thía cái giá phải trả cho thói quen tưởng chừng như đơn giản và vô hại.
Trong hơi thở dốc bệnh nhân Nguyễn Quang Trạm (trú tại xã Nam Hải Lăng) tâm sự: “Trước đây tôi hút thuốc lá từ khi còn trẻ, nghĩ hút ít thì không ảnh hưởng gì nên cứ hút nhiều năm liền. Đến khi mắc bệnh, thường xuyên ho, khó thở, sức khỏe giảm sút nghiêm trọng mới thấy hối hận thì đã muộn, bây giờ tôi mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính nặng, chỉ việc nói chuyện thôi cũng rất khó khăn, tôi rất ân hận đã không bỏ thuốc lá sớm…”
Không chỉ riêng ông Trạm, tại đây, nhiều bệnh nhân cũng nhập viện trong tình trạng lá phổi đã bị tổn thương nghiêm trọng bởi thuốc lá gây ra. Công tác chăm sóc, điều trị cho những bệnh nhân mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, ung thư phổi vẫn được đội ngũ y bác sĩ Bệnh viện duy trì đều đặn … Phía sau mỗi giường bệnh là những lời tâm sự đầy day dứt, ân hận khi sức khỏe không còn có thể trở lại như trước.
Theo các chuyên gia y tế, trong khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất độc hại, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư. Là nguyên nhân của khoảng 90% ca ung thư phổi và 75% trường hợp mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính.
Trên thực tế, tại nhiều quán cà phê, bến xe, công viên, quán nước hay nhà hàng…, hình ảnh nhiều người vô tư châm thuốc, nhả khói giữa nơi công cộng vẫn diễn ra khá phổ biến. Bên những câu chuyện hàn huyên hay tách trà thường nhật, không ít người vẫn thản nhiên hút thuốc, phả khói, khiến những người xung quanh, “bất đắc dĩ” trở thành người hút thuốc thụ động. Điều đáng nói, dù phần lớn người dân đều biết hành vi hút thuốc tại nơi công cộng là vi phạm Luật phòng chống tác hại thuốc lá và có thể bị xử phạt hành chính, song việc chấp hành vẫn chưa thực sự nghiêm túc.
Chị Hoàng Thị Huyên, trú tại phường Đồng Hới chia sẻ: “Bản thân tôi rất sợ và cũng rất ghét khói thuốc lá, đặc biệt là tình trạng hút thuốc nơi công cộng. Nhiều khi đưa con đi ăn sáng hay ngồi ở quán cà phê, tôi vẫn thấy có người vô tư hút thuốc, khiến những người xung quanh phải hít khói thuốc thụ động, rất khó chịu và ảnh hưởng đến sức khỏe. Tôi mong mỗi người sẽ nâng cao ý thức hơn, hạn chế hút thuốc lá nơi công cộng để bảo vệ sức khỏe cho chính mình và những người xung quanh, nhất là trẻ em và người lớn tuổi.”
Tình trạng sử dụng thuốc lá không chỉ được ghi nhận tại các đô thị đông dân cư mà còn diễn ra khá phổ biến tại vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Ở nhiều địa phương, người dân vẫn duy trì thói quen trồng cây thuốc lá để sử dụng trong gia đình như một nhu cầu quen thuộc trong đời sống hằng ngày.
Trước thực trạng đó, Ngành Y tế đã chú trọng đẩy mạnh các hoạt động truyền thông đến tuyến y tế cơ sở - nơi chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân và cũng nơi gần dân nhất. Thông qua đội ngũ y tế cơ sở, những thông tin về mối nguy hại do thuốc lá gây ra được tuyên truyền kịp thời, từng bước góp phần nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân.
Để công tác tuyên truyền được phát huy hiệu quả lâu dài và bền vững, Ngành Y tế đã chú trọng tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông đại chúng; Phối kết hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức truyền thông trực tiếp về mối nguy hại của thuốc lá với thanh thiếu niên tại các trường học; Tổ chức các lớp tập huấn, hội nghị, hội thảo chia sẻ về công tác PCTHTL cho các Sở, ban, ngành trên địa bàn tỉnh…
Đặc biệt là ngành đặc thù có nhiệm vụ bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân, Ngành Y tế luôn chú trọng xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc tại các cơ sở khám chữa bệnh. Nhiều mô hình như “Cơ sở y tế xanh - sạch - đẹp không khói thuốc lá”, “Bệnh viện không khói thuốc”... đã được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của cán bộ y tế. Đến nay, 100% cán bộ y tế đều nói không với thuốc lá tại nơi làm việc.
Bác sĩ Nguyễn Thị Luyến, Trưởng ban PCTHTL, Phó Giám đốc Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Trị chia sẻ: “Đối với mỗi người dân khi đến khám và điều trị tại bệnh viện, điều quan trọng nhất chính là được chăm sóc trong một môi trường an toàn, trong lành và không bị ảnh hưởng bởi khói thuốc lá; đặc biệt là những bệnh nhân mắc các bệnh lý về hô hấp, tim mạch hay người có sức đề kháng yếu. Vì vậy, bệnh viện đã thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ để thực hiện xây dựng môi trường không khói thuốc, trong đó tập trung tăng cường tuyên truyền bằng nhiều hình thức như bố trí pano, biển cấm hút thuốc tại các khoa, phòng; lồng ghép tuyên truyền trong quá trình khám, điều trị; đồng thời thường xuyên nhắc nhở cán bộ y tế, bệnh nhân và người nhà chấp hành nghiêm quy định không hút thuốc trong khuôn viên bệnh viện. Đến nay, 100% cán bộ y tế nói không với thuốc tại nơi làm việc, góp phần xây dựng môi trường khám chữa bệnh văn minh, thân thiện và an toàn cho người dân”.
Theo ghi nhận tại nhiều cơ sở khám chữa bệnh trên địa bàn tỉnh, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá ngày càng được chú trọng triển khai đồng bộ. Từ cổng bệnh viện, hành lang đến các khoa, phòng đều được bố trí pano, biển cấm hút thuốc, thông điệp về tác hại của thuốc lá tại những vị trí dễ quan sát. Các hoạt động mua bán, quảng cáo hay tiếp thị thuốc lá trong khuôn viên bệnh viện đều bị nghiêm cấm.
Cùng với đó, mỗi cán bộ y tế cũng trở thành một tuyên truyền viên tích cực, thường xuyên tư vấn, nhắc nhở bệnh nhân và người nhà nâng cao ý thức PCTHTL.
Mô hình “Công sở không khói thuốc lá” không chỉ được triển khai trong Ngành Y tế mà còn lan tỏa rộng rãi đến nhiều cơ quan, đơn vị trên địa bàn. Để nâng cao hiệu quả thực hiện, Ngành Y tế đã tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành Luật PCTHTL cũng như xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc tại các cơ quan, đơn vị. Nhờ đó, nhận thức và ý thức chấp hành của cán bộ, công chức, viên chức ngày càng được nâng cao, tình trạng hút thuốc lá tại nơi làm việc đã được hạn chế đến mức thấp nhất bởi tiêu chí này đã được lồng ghép vào quy chế thi đua khen thưởng hàng năm của các đơn vị, góp phần xây dựng môi trường công sở văn minh, an toàn và lành mạnh.
Bên cạnh đó, các cơ sở y tế cũng tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá và lợi ích của việc xây dựng môi trường sống không khói thuốc. Thông qua nhiều hình thức truyền thông phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng, thông điệp phòng chống tác hại thuốc lá ngày càng được lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.
Ông Võ Xuân Hồng, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Trạch cho biết: “Trong thời gian qua, UBND xã luôn xác định công tác PCTHTL là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân. Chúng tôi đã chỉ đạo các ban ngành, đoàn thể tăng cường tuyên truyền sâu rộng về tác hại của thuốc lá và thuốc lá điện tử, vận động người dân thực hiện nếp sống văn minh, không hút thuốc tại nơi công cộng. Đặc biệt, UBND xã đã giao Trạm Y tế xã làm đầu mối tham mưu và triển khai các hoạt động chuyên môn như truyền thông trực tiếp tại cộng đồng, lồng ghép tuyên truyền trong các buổi họp dân, khám chữa bệnh và các chương trình chăm sóc sức khỏe... Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tăng cường công tác kiểm tra, tuyên truyền và huy động sự tham gia của toàn xã hội để thực hiện hiệu quả công tác PCTHTL trên địa bàn.”
Những nỗ lực của ngành y tế cùng các địa phương, cơ quan, đơn vị đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực hiện Luật PCTHTL vẫn còn gặp nhiều khó khăn và còn nhiều bất cập. Bởi thuốc lá là chất gây nghiện, trong khi đây lại là mặt hàng có giá thành rẻ, dễ mua, dễ sử dụng. Bên cạnh đó, ý thức chấp hành Luật PCTHTL của một bộ phận người dân vẫn chưa cao, nên tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng vẫn tồn tại.
Bác sĩ Phạm Minh Tuấn, Trưởng phòng KHNV Trung tâm Kiểm soát bệnh tật chia sẻ: Trong thời gian tới, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Trong đó, đơn vị sẽ chú trọng tổ chức các lớp tập huấn, hội nghị, hội thảo nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại cơ sở; đồng thời tăng cường truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng và truyền thông trực tiếp tại cộng đồng, trường học, cơ quan, đơn vị. Đặc biệt, sẽ tập trung tuyên truyền cho thanh thiếu niên về tác hại của các loại thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng — những sản phẩm đang có xu hướng gia tăng trong giới trẻ hiện nay và tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Bên cạnh đó, Trung tâm cũng sẽ đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại các cơ quan, trường học, cơ sở y tế và nơi công cộng; tiếp tục duy trì, nhân rộng các mô hình môi trường không khói thuốc. Chúng tôi mong muốn công tác phòng, chống tác hại thuốc lá sẽ tiếp tục nhận được sự chung tay của các cấp, các ngành và toàn thể người dân để cùng xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Khói thuốc lá rồi có thể tan đi trong không khí, nhưng những hệ lụy mà nó để lại cho sức khỏe con người thì vẫn còn kéo dài dai dẳng. Đằng sau mỗi ca bệnh là nỗi đau của người bệnh, gánh nặng của gia đình và áp lực cho ngành y tế. Bởi vậy, kiểm soát tác hại thuốc lá không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành y tế mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Từ việc nâng cao ý thức của mỗi người dân, xây dựng môi trường không khói thuốc đến thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật… tất cả đều góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vì một cuộc sống khỏe mạnh và an toàn hơn cho thế hệ hôm nay và mai sau.
Hoàng Loan