Những năm qua, ngành Y tế tỉnh Quảng Trị đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm phòng, chống tác hại của thuốc lá, góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân trong việc bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng. Tuy nhiên, tại một số địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, đặc biệt là khu vực biên giới, việc sử dụng thuốc lá vẫn còn phổ biến; một số hộ dân vẫn duy trì tập quán trồng cây thuốc lá như một phần trong sinh hoạt và sinh kế.

Trước thực trạng đó, ngành Y tế đã phối hợp với chính quyền các địa phương đang tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân từng bước từ bỏ việc trồng và sử dụng thuốc lá, đồng thời khuyến khích chuyển đổi sang các loại cây trồng phù hợp, hướng đến xây dựng môi trường sống lành mạnh và sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.

Kiên trì thay đổi nhận thức người dân

Giữa tháng 6, dưới cái nắng gay gắt nơi vùng biên giới Dân Hóa, cán bộ Trạm Y tế xã Dân Hóa cùng đội ngũ cộng tác viên dân số vẫn miệt mài đến từng hộ gia đình để tuyên truyền về tác hại của thuốc lá. Không chỉ vận động người dân hạn chế, tiến tới từ bỏ thói quen hút thuốc, cán bộ y tế còn phân tích những ảnh hưởng lâu dài của việc trồng, sử dụng thuốc lá đối với sức khỏe con người, môi trường sống và chất lượng cuộc sống của mỗi gia đình.

Cán bộ Trạm Y tế xã Dân Hóa tuyên truyền, vận động người dân từ bỏ cây thuốc lá, chuyển đổi sang các loại cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương

Những tài liệu truyền thông được trao tận tay người dân; những câu chuyện thực tế về các bệnh lý liên quan đến thuốc lá được lồng ghép trong các buổi họp thôn, sinh hoạt cộng đồng và các cuộc trò chuyện tại gia đình. Với cách tuyên truyền gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với phong tục, tập quán địa phương, nhận thức của nhiều hộ dân từng bước có sự thay đổi tích cực.

Tuy nhiên, việc vận động người dân từ bỏ cây thuốc lá tại vùng cao vẫn còn nhiều khó khăn. Đối với một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số, cây thuốc lá đã gắn bó qua nhiều thế hệ, vừa là thói quen sử dụng trong gia đình, vừa là nguồn thu nhập phụ. Vì vậy, thay đổi tập quán canh tác không thể thực hiện trong thời gian ngắn mà cần sự kiên trì, bền bỉ và những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Bác sĩ Đinh Nhật Huy, Giám đốc Trạm Y tế xã Dân Hóa cho biết: “Để thay đổi nhận thức của bà con không thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Chúng tôi xác định phải thường xuyên tuyên truyền, vận động theo phương châm ‘mưa dầm thấm lâu’, giúp người dân hiểu rõ tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe và đời sống. Cùng với đó, cán bộ y tế cũng khuyến khích bà con chuyển đổi sang các loại cây trồng phù hợp như ngô, sắn, rau màu để vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ sức khỏe cho gia đình”.

Từng bước thay màu xanh trên nương rẫy

Nhờ sự vào cuộc của ngành Y tế, chính quyền địa tại cơ sở, nhiều hộ dân ở xã Dân Hóa đã bắt đầu giảm diện tích trồng thuốc lá, chuyển sang các loại cây trồng phục vụ sản xuất, nâng cao thu nhập. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn còn gặp không ít khó khăn khi một số gia đình vẫn duy trì cây thuốc lá do thói quen lâu năm và chưa tìm được sinh kế thay thế ổn định.

Chị Hồ Thị Kiều, người dân xã Dân Hóa chia sẻ: “Trước đây gia đình tôi vẫn trồng thuốc lá vì vừa để sử dụng, vừa bán được một ít để có thêm thu nhập. Mình cũng biết hút thuốc không tốt cho sức khỏe nhưng vì đã quen từ lâu nên vẫn duy trì. Sau nhiều lần được cán bộ y tế tuyên truyền, giải thích, gia đình hiểu rõ hơn tác hại của thuốc lá và đang tính chuyển dần sang trồng các loại cây khác để ổn định cuộc sống”.

Theo ngành Y tế, để tiến tới mục tiêu loại bỏ cây thuốc lá khỏi nương rẫy vùng cao, bên cạnh việc nâng cao nhận thức cho người dân, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp trong việc hỗ trợ chuyển đổi mô hình sản xuất, tạo sinh kế bền vững. Khi người dân có lựa chọn thay thế phù hợp, việc thay đổi tập quán canh tác sẽ trở nên khả thi hơn.

Tại Dân Hóa, những nỗ lực bền bỉ của cán bộ y tế cơ sở cùng sự đồng hành của chính quyền địa phương đang từng bước tạo nên những chuyển biến tích cực. Trên những triền đồi vùng biên, màu xanh của ngô, sắn và các loại cây lương thực đang dần thay thế những diện tích từng trồng thuốc lá.

Đó không chỉ là sự thay đổi trong phương thức sản xuất mà còn là dấu hiệu tích cực cho hành trình xây dựng cuộc sống khỏe mạnh, an toàn và bền vững hơn cho người dân vùng cao Quảng Trị.

Hoàng Loan